Romuald Rosiński

Pisarze, poeci, redaktorzy, wydawcy Krajny

Polskie życie społeczne i literackie na Krajnie do roku 2010




fot. Dagmara Rosińska
 



Fragmenty monografii: Romuald Rosiński, Dzieje polskiej kultury literackiej na Krajnie w XIX i XX wieku, Krajeńskie Stowarzyszenie Kulturalne, Więcbork 2010.

Piśmiennictwo Krajny po II

Straty kultury polskiej w okresie II wojny światowej

Literatura Krajny między wojnami

Prasa Krajny między wojnami

Społeczność Krajny między wojnami

Polska książka i prasa na Krajnie w XIX w.

Filomaci krajeńscy

Towarzystwa polskie na Krajnie w XIX w.

Walka o utrzymanie języka polskiego

Germanizacja Krajny

Społeczeństwo Krajny w okresie zaboru

Problemy badań literatury regionalnej

Załączniki:

Wybór poezji krajeńskiej do 2010 r.

Bibliografia podstawowa

Powstańcy styczniowi z Krajny

Filomaci z Nakła nad Notecią

Statuty filomatów pomorskich

Podręczniki używane przez Polaków do tajnego samokształcenia w okresie zaborów

Towarzystwa Ludowe i Śpiewacze w Sępólnie Krajeńskim, stan z 1912 r.

Promotorzy kultury polskiej w dwudziestoleciu

Nauczyciele polscy na Krajnie w dwudziestoleciu (bez Gimnazjum (Liceum) - Nakło nad Notecią

Nauczyciele Gimnazjum (Liceum) w Nakle nad Notecią w dwudziestoleciu

Prasa krajeńska w dwudziestoleciu

Działacze polityczni na Krajnie w dwudziestoleciu

Znani działacze harcerscy na Krajnie w dwudziestoleciu

Znani działacze "Sokoła" na Krajnie w dwudziestoleciu

Znani działacze Towarzystwa Czytelni Ludowych na Krajnie w dwudziestoleciu

Najważniejsze organizacje niemieckie na Krajnie w dwudziestoleciu

Lokalna prasa niemiecka na Krajnie w dwudziestoleciu

Miejsca kaźni Polaków na Krajnie w czasie II wojny św.

Martyrologia duchowieństwa krajeńskiego - II wojna św.

Martyrologia nauczycieli, urzędników, działaczy społecznych z Krajny w czasie II wojny św.

Bibliografia krajeńskich wydawnictwo książkowych

Lokalna prasa krajeńska po II wojnie św.

Publikacje literackie autorów krajeńskich

Publikacje nt. życia literackiego na Krajnie

Obrona i upowszechnianie kultury polskiej na Krajnie

Aneks

Lokalna Lista Katyńska (do uzupełnienia)


Rozdział pracy "Mrocza. Monografia miasta i gminy" pod red. Sławomira Łanieckiego 

Mrocza po 1990 roku (do 2013)



Główne motywy w twórczości Michała Mędlewskiego

Tadeusz Samselski - autorem epopei krajeńskiej - powieść  "W dymach pożogi"

Sto lat dojrzewania do samotności - szkic o prozie Zygmunta Przybyłowskiego

Paweł Szydeł - poeta niezwykły i uniwersalny


Z tomiku Mam tak mało czasu, wyd. Krajeńskie Stowarzyszenie Kulturalne

Mam tak mało czasu (wiersze wybrane)

Z tomiku Wołanie przez wiatr, wyd. Toruńskie Wydawnictwo Kultury

Wołanie przez wiatr (1)

Wołanie przez wiatr (2)

Wołanie przez wiatr (3)



 


Symboliczna fotografia młodego mieszkańca Krajny (2018 r.)


W dwudziestoleciu międzywojennym narodziła się krajeńska prasa i literatura. Proces jej ewolucji został gwałtownie przerwany w 1939 r. II wojna światowa przyniosła ośrodkowi krajeńskiemu niemal całkowite wyniszczenie intelektualne i ogromne straty materialne. Po wyzwoleniu kolejne pokolenie odbudowało administrację, oświatę i kulturę, jednak centralistyczny ustrój polityczny uniemożliwił odtworzenia prasy i literatury regionalnej. Sytuacja uległa pewnemu złagodzeniu w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych – i wówczas pojawiły się pierwsze publikacje autorów krajeńskich. Zasadnicza zmiana nastąpiła w latach dziewięćdziesiątych.

 

W pierwszych dniach września 1939 r. Niemcy rozpoczęli likwidację krajeńskiej inteligencji. 2 września 1939 r. w Grabówce (dzielnica Wyrzyska) został zamordowany Wacław Malicki – księgarz, drukarz i redaktor „Głosu Krajny”. Również na początku września w obozie w Karolewie zginął Maksymilian Kasprowicz – wydawca, właściciel i redaktor „Gazety Sępoleńskiej”.

 

Krajeńskie dwudziestolecie międzywojenne zapoczątkowane została czynem zbrojnym oraz spontaniczną budową polskich struktur państwowych. Następnie stworzono system oświaty. Działania te zakończyły się sukcesem, ponieważ jeszcze w trakcie zaborów społeczność polska wykształciła kadry zdolne podźwignąć ciężar budowy kraju. W następnych latach, dzięki pracy licznych organizacji, towarzystw i instytucji, dojrzały warunki do zaistnienia na Krajnie życia literackiego. W pierwszej dekadzie XX stulecia Krajanie musieli jeszcze walczyć o prawo używania języka ojczystego, a już kilka lat później zaczęli wydawać polską prasę z ambicjami literackimi.



* * *
kiedy szedłem do ciebie
minąłem sosnę na wzgórzu
pochylona nad drogą
była jak dziewczyna
czekająca na chłopca

kiedy wracałem
na wzgórzu nie było już drzewa
młody drwal odłożył siekierę
ostatnie gałęzie
wrzucał do ogniska

i tyle z nas zostanie
zagubiona łza w powietrzu
zarośnięta ścieżka
słowa uwięzione w wietrze

mówię ci o tym z uśmiechem
to będzie kiedyś
dziś jeszcze
wszystko jest piękne




Twórczość Przybyłowskiego może być kluczem do zrozumienia mentalności Polaka XX wieku: jego rozdarcia między bezgraniczną miłością ojczyzny a buntem przeciw niej, tułaniem się po  bezdrożach niewolnictwa, martyrologii, stalinizmu i małej stabilizacji. Wyjaśnia, dlaczego jesteśmy tacy, jacy jesteśmy: zdeformowani przez wojny światowe, życie w obliczu zagłady, doświadczeni totalną indoktrynacją i ubóstwem- a jednocześnie wolni, stale pełni nadziei na lepsze jutro. Niepoprawni optymiści. Szaleńcy Europy czy egzystencjalni realiści?


Pierwsze wiersze Mędlewski publikował w "Głosie Krajny". W czasie II wojny światowej uwięziony w Murnau, nie zaprzestał działalności literackiej. Zapewne wpływ na to miała także przyjaźń z takimi więźniami jak profesor łaciny Edward Stachak, poeta Tadeusz Sułkowski, wykładowca logiki- Jan Drewnowski. W Murnau powstał rękopis debiutancki tomiku Mędlewskiego "Słońce w dolinie", który zaginął podczas ewakuacji więźniów z obozu. Kolejny tomik, "Widoki moje", ukazał się prawie pół wieku później - w 1992 r.



* * *
mój telefon się zepsuł

pękło mu serce
albo coś w tym stylu

przetrwał dzielnie
każde Twoje słowo

zabiło go milczenie
które potem zapadło





monitoring pozycji